Arkeoloji Bilimi
Arkeoloji bir bilim dalı olarak, XIX. yüzyıldan beri kendi içinde tarihsel geliÅŸim ve deÄŸiÅŸim geçirerek, diÄŸer bilim dalları arasında yerini almıştır. Eski toplumların bütün yapıp etmeleri (beslenme tarzları, ürettikleri ürünler, savaÅŸları…) maddi kalıntıları, maddi kalıntılara baÄŸlı olarak iliÅŸkileri… vb. arkeolojinin konusunu oluÅŸturur. Bu yüzden arkeolojinin uÄŸraÅŸtığı, ele aldığı bütün sorular ve sorunlara “arkeolojik metin” diyebiliriz.
O halde öncelikle arkeolojik bir metnin yorumlanmasının ne olup olmadığı ve arkeolojik yorumlamanın niteliğini incelememiz gerekiyor.
Arkeologun arkeolojik metinle arasındaki tarihsel uçurumun varlığı, yorumu kaçınılmaz bir hale getirir. Ama hemen belirtmemiz gerekir ki; yorum sadece tamamlanmamış parçaları tamamlamak için yapılan bir uygulama deÄŸildir. Yorum; arkeolojik metni anlamlandıran, metnin konuÅŸmasına kulak veren ve ona katılan bir uygulamadır. Öte yandan en betimleyici, iÅŸlevsel açıklamalar bile belirli bir zihinsel iÅŸlemden (çeviri, analoji, düzenleme, sınıflama…) geçtiÄŸinden dolayı yorumlamanın kaçınılmaz olduÄŸu söylenebilir. Yorumlamada bizim “görme ve algılama” biçimimiz, yargılarımız önemli rol oynar. Böylelikle yorumlamanın epistemolojik yönüne deÄŸinmiÅŸ oluruz. Yorumun kendine ait iÅŸleyiÅŸi ve yasası vardır. Bir arkeolojik metne uygulanırken de bunlar iÅŸlemeye devam eder. ÖrneÄŸin; bir çanak-çömlek parçası bulduÄŸumuzda bunun öküzlere takılıp toprağı eÅŸmekte kullanıldığını söyleyemeyiz.(1)
Arkeolojik yorumlamayı eşsüremli ve artsüremli yorumlama olarak inceleyebiliriz. Eşsüremli yorumlama; içine betimlemeyi-açıklamayı da alarak arkeolojik buluntu öğelerin kendi içinde gelişimsel, değişimsel ve ilişkisel düzeylerini yorumlama uygulamasıdır. Artsüremli yorumlama ise; arkeolojik bir metnin yöntembilimsel-kuramsal olarak diğer bilim dallarının yardımıyla yorumlamaya girişme çabasıdır. Bugün jeomorfolojiden antropolojiye kadar birçok bilim dalları arkeolojiye yardım etmekte. Tüm bu bilim dallarının yardımından elde edilmeye çalışılan amaçsa, arkeologun arkeolojik bir metni daha sağlam verilerle yorumlamaya girişmesi olabilir.
Yoruma bir katkı saÄŸlayabileceÄŸini düşündüğümüz dilin tanıklığına deÄŸinelim: Ferdinand de Saussure, dilin, insanbilime, tarihöncesi bilimine pek de aydınlatıcı bilgiler saÄŸladığına inanmaz: “…Dil ortaklığına bakarak kan birliÄŸi bulunduÄŸu sonucuna varılabileceÄŸi, bir dil ailesinin insanbilimsel bir aileye denk düştüğünü sanmak yanılgı olur…”
Farklı toplumların aynı dili konuÅŸtukları, farklı dillerin aynı toplum içinde konuÅŸulduÄŸu tarihsel bir olgu olarak gözlemlenebilir. Ayrıca dilin türsel özelliÄŸi olan morfo-sentaksına bakarak, toplumun nesneleri düzenleyiÅŸ biçimini ve sıralayışını öğrenemeyiz. Latince, Grekçe gibi belirli bir söz dizim kuralı olmayan dilleri konuÅŸan toplumların, nesneleri geliÅŸigüzel düzenlediÄŸini, nesnelerin geliÅŸimsel ve deÄŸiÅŸimsel durumlarının bu yönde ilerlediÄŸini söyleyemeyiz. Dil söz konusu olduÄŸunda paradoks gibi görünen durumlar ortaya çıkar. Mircea Eliede eski toplumlarda Ãœretim araç ve gereçlerinin kullanımını kısaca nesnelere iliÅŸkin tutumun “mitler” aracılığıyla yani dil sayesinde aktarıldığını söyler. aynı biçimde Vladimir Propp folklorun gerçeklikten kaynaklandığını ve bir “gerçek” olduÄŸunu belirtir. Dil belirli bir yoruma ulaÅŸtığında nesnelere iliÅŸkin tutum ve davranışın aktarıcısı olur. Gerçekten de bugünkü tüketim mantığımızın, nesnelere bakış açımızı deÄŸiÅŸtirmediÄŸini söylemek saçma olurdu. Tüm bunlardan çıkan sonuç; arkeolojik bir metnin çok bilinmeyenli denklem gibi olduÄŸu, konuya nasıl bakarsak bakalım bazı öğelerin karanlıkta kaldığını söyleyebiliriz. Zaten arkeoloji bu karanlık noktaları aydınlatmak için kazmıyor mu?
Hans George Gadamer’in hayatı boyunca cevap aradığı “Bir metni anlamak ne demektir?” sorusunu, biz “Bir arkeolojik metni anlamak ne demektir?” ÅŸeklinde tekrar sorabiliriz. Soruya baÅŸladığımız yer, arkeolojinin topraÄŸa ilk çapa vurduÄŸu yerle aynı.
Benzer Başlıklar
 |
ÖzgürOkul.Org'da 23 adet 
