Mantığın Konusu

1. Tanımı : Mantık doğru düşünmenin bilimidir. Ya da geçerli önerme ve çıkarımları araştıran bir bilimdir.
Doğru düşünme kendini akıl yürütmede gösterir. Akıl yürütme, verilen yargılardan (öncüllerden) sonuç olarak yeni bir yargı çıkarma işlemidir.
Doğru yani mantıklı düşünme akıl veya mantık ilkeleri denen ilkelere uygun olan düşünme biçimidir.

2. Mantık’ın ilkeleri
a) Özdeşlik ilkesi
Bir şey neyse odur. Her şeyin kendisi olduğunu ifade eder. A, A’ dır. Örnek : Ağaç, ağaçtır. Sembolik olarak p ® p şeklinde gösterilir.
b) Çelişmezlik ilkesi
Bir şey aynı anda hem kendisi hem de kendisi olmayan olamaz. Örnek : İnsan hem insan hem de insan olmayan olamaz. A, hem A hem de ~A olamaz. Sembolik olarak ~(p L ~p) şeklinde gösterilir.
c) Üçüncü halin imkansızlığı
Bir şey ya kendisidir veya kendisi olmayandır. Örnek : Canlı, ya canlıdır veya canlı olmayandır. A ya A’dır veya ~A’dır. Sembolik olarak (p V ~p) şeklinde gösterilir.
d) Yeter – sebep ilkesi
Bir şeyin olması için bir sebep tek başına yeterli oluyorsa bu, yeter sebeptir.
Örnek : Sabahın olması için güneşin doğması yeterlidir. (p « q) şeklinde sembolik olarak gösterilebilir.
KLASÄ°K MANTIK
Mantığın konularını ilk defa Aristo toplu halde ele alıp ifade etmiştir. Bu nedenle Mantık’ın kurucusu Aristo kabul edilir.

Bu mantığın amacı, doğru düşünme yani tutarlı düşünme yollarını saptamaktadır. Tutarlı düşünme kendini akıl yürütmede gösterir.

Klasik mantık dille sıkı sıkıya ilgilidir. Çok defa biçimle ilgili olarak adlandırılsa da konuşma dilini kullandığı için, mantık işlemlerinde içeriğin etkisinden kurtulamaz.

A. Kavram – Terim
Kavram, bir nesnenin zihindeki tasarımıdır. Kavramın dille ifade edilmesine terim adı verilir.
Örnek : İnsan, uyku, ağaç, canlı vb.

1. İçlem – Kaplam
Bir kavram içine aldığı bireyleri ifade ederse, o bireyler o kavramın kaplamıdır.
Örnek : Canlı kavramı insan kavramının kaplamıdır.

Eğer kavram içine aldığı bireylerin ortak niteliklerini ifade ediyorsa, o nitelikler de kavramın içlemini oluşturur.
Örnek : İnsan kavramının içlemi canlı kavramıdır.

2. Kavramlar arası İlişkiler

a) EÅŸitlik

Bir kavramın bireyleri başka bir kavram ile aynı ise bu ikisi arasındaki ilişki eşitliktir.

b) Ayrıklık

İki kavramın ortak hiçbir bireyi yoksa bu ikisi arasındaki ilişki ayrılıktır.

c) Tam giriÅŸimlilik

Bir kavramın bireyleri diğer bir kavram içinde bulunuyorsa bu ikisi arasındaki ilişki tam girişimliliktir.

d) Eksik giriÅŸimlilik

Bir kavramın bazı bireyleri diğer bir kavram içinde bulunuyorsa bu ikisi arasındaki ilişkidir.

3. Kavram Çeşitleri

I. Niteliklerine göre kavramlar
a) Olumlu kavramlar
Bir kavramın delalet ettiği bireylerin var olduğunu veya o şekilde bulunduğunu ifade eden kavramlardır.
Örnek : insandır, canlıdır, kırmızı kanlıdır vb.

b) Olumsuz kavramlar
Bir kavramın delalet ettiği bireylerin olmadığını veya o şekilde bulunmadığını ifade eden kavramlardır.
Örnek : insan yoktur, canlı değildir, yaşamaz

II. Niceliklerine göre kavramlar
a) Tümel kavramlar
Bir türün tüm bireylerini içine alan kavramlardır.
Örnek : tüm insanlar, tüm ağaçlar

b) Tikel kavramlar
Bir türün bir kısım bireylerini içine alan kav-ramlardır.
Örnek : bazı balıklar, bazı öğrenciler vb.

c) Tekil kavramlar
Bir türün içerisinden tek bir bireyi ifade eden kavramlardır.
Örnek : Ali, Hasan, Dursun

III. İçlemlerine göre kavramlar
a) Kollektif kavramlar
Bir grubu ifade eden ve grupta gerçekleşen kavramlardır.
Örnek : meclis, ordu, sendika, okul

b) Distrübitif kavramlar
Bir grubu ifade eden ancak bireyde gerçekleşen kavramlardır.
Örnek : öğrenci, asker, memur, işçi

IV. Ne’liklerine göre kavramlar
a) Soyut kavramlar
Nesne karşılığı bulunmayan kavramlardır.
Örnek : sevgi, merhamet, rüya, kaf dağı

b) Somut kavramlar
Nesne karşılığı bulunan kavramlardır.
Örnek : insan, balina, sincap, tavşan

4. Tanım ve bölme
Bir şeyin ne olduğunun belirtilmesine tanım denir.
Örnek: İki nokta arasındaki en kısa yol doğrudur.

Bir bütünün unsurlarına ayrılması veya bir bütünün tikellerine ayrılmasına bölme denir.
Örnek: Suyun kendisini oluşturan hidrojen ve oksijen atomlarına bölünmesi. Burada bölümlerin her biri bütünden farklıdır.

Diğer bölme ise, çizginin doğru çizgi ve eğri çizgi diye ikiye bölünmesi gibi. Mantık açısından asıl bölme bu tür bölmedir.

Benzer Başlıklar

• Düşünme
• Kavram ve Terim
• Önerme ve Önerme Türleri
• Kıyas ve Akıl Yürütme
• Osmanlı Su Mimarisi